( قالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلاقُوا اللَّهِ - 249 / بقره ) . امّا ظنّ و گمانى كه از يقين است ، آيه : ( وَ ظَنَّ أَنَّهُ الْفِراقُ - 28 / قيامة ) است . و آيه : ( أَ لا يَظُنُّ أُولئِكَ - 4 / مطفّفين ) كه نهايت ذمّ و سرزنش در بارهء آنهاست و معنايش اين است كه آيا ظنّ و گمانى هم از ايشان در بارهء آن ندارند تنبيهى است بر اينكه نشانه‌هاى برانگيخته‌شدن پس از مرگ و بعث ظاهر و روشن است « 1 » . و آيه : ( وَ ظَنَّ أَهْلُها أَنَّهُمْ قادِرُونَ عَلَيْها - 24 / يونس ) هشدارى است بر اينكه آنها از شدّت آزمندى و غرور و آرزوهايشان خود را در حكم عالمان مىپنداشتند « 2 » . و آيه : ( وَ ظَنَّ داوُدُ أَنَّما فَتَنَّاهُ - 24 / ص ) ، ظنّ در آيه اخير علم است يعنى داود دانست كه اينجا ابتلاء و آزمايشى است ، مثل آيات : ( وَ فَتَنَّاكَ فُتُوناً - 40 / طه ) ( وَ ذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغاضِباً فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ - 87 / انبياء ) كه گفته شده شايسته‌تر اين است كه ظنّ در اين آيه از ظنّى كه توهّم است باشد ( ظنّ يا نشانه‌هاى ضعيف ) يعنى او پنداشت و توهّم كرد به اينكه بر او سختى روا نمىداريم .

--> ( 1 ) مربوط به آيه 4 / مطفّفين است كه از حقّ مردم به هر شكل و تحت هر عنوان كم مىكنند و مىكاهند ، خداوند مىگويد : اينان مگر نمىدانند و گمان نمىبرند كه در هنگامه‌اى بس بزرگ براى سنجش اعمال و حساب مبعوث و زنده مىشوند آن روزى كه همهء مردم براى پروردگار جهانيان از خاك برمىخيزند ، نامهء بدكاران و نامهء ابرار و نيكان را بدستشان مىدهند ، بدكاران يعنى همانها كه متعدّى و گناهكار بودند و در مقابل آنها مقرّبين ، و پارسايان با چهره‌هايى شادان ظاهر مىشوند همه مىديدند كه چگونه دست مكافات و ميزان در ميان تمام بشر جريان دارد و در برابر چشمانشان طبيعت و خاك مرده در بهاران زنده مىشوند و سر از خاك برمىآورند چه دليلى روشن‌تر از حيات مجدّد طبيعت بر حيات مجدّد انسان و بعث و نشر او هست . ( 2 ) اشاره به آيه 24 / يونس است كه مىگويد : مثل زندگانى دنيا همچون آبى است كه از آسمان فرو ريزد و با گياهان زمين در آميزد همان گياهانى كه خوراك انسان و حيوانات است روئيده مىشود تا اينكه زمين سرسبز و خرّم و مزيّن و آراسته مىشود ، در آنحال صاحبان زمين و باغات گمان مىكنند و مىپندارند كه طبيعت و گياهان همواره آنچنان زيبا و از آن ايشان است ، بناگاه در شب و روزى فرمان الهى مىرسد و از ريشه آنها را برمىاندازد ، گويى كه روز قبل اصلا چنين چيزى نبوده سپس مىگويد : ( كَذلِكَ نُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ 24 / يونس ) اين چنين نشانه‌ها و آثار قدرت حقّ كه دليلى بر بعث و حيات مجدّد انسانهاست به تفصيل بيان مىشود تا مردمان با تفكّر حقيقت را دريابند .